هر شب که دلی هوای کوی تو کند/ با اشک شبانه جست و جوی تو کند
«استقامت»
سالک الی الله باید به آنچه در زیر گفته می شود، مقیّد باشد:
اول: در انجام اوامر الهی دارای ثبات و پابرجایی باشد.
دوم: دوستان با استقامتی داشته باشد.
سوم: زیر بار ظالمین و ستمگران نرود.
چهارم: نمازش را در روز و شب برپا دارد.
پنجم: نماز شب را بخواند که سیّئاتش از بین برود
و بالاخره صبر و بردباری داشته باشد، زیرا خدای تعالی
اجر نیکوکاران را ضایع نمی کند.
...
«بدترین حیوانات»
سالک الی الله نباید از دستورات خداو پیغمبر(صلی الله علیه و
آله) سرپیچی کند و خود را در میان مردم مطیع خدا و پیغمبر
(صلی الله علیه و آله) معرّفی نماید ولی در واقع حرف آنها را
گوش ندهد زیرا بدترین جانوران کسانی هستند که در مقابل
حقایق کر و کورند و عقلشان را به کار نمی اندازند و اگر خدا در
این مردم با انتخاب خودشان خیری را مشاهده می فرمود به آنها
کمک می کرد و گوش شنوا به آنها می داد تا آنها پشت به
حقایق نکنند و از آن رو نگردانند.
«عبرت گرفتن از قضایای گذشتگان»
سالک الی الله باید همیشه در مقابل خدا و رسول خدا(صلی الله
علیه و آله) آماده برای انجام دستورات آنها باشد و در مقابل
امتحاناتی که برای او می رسد کاملاً حواسش جمع باشد و از
اشتباهاتی که ممکن است انجام دهد بپرهیزد و از آنچه خدا با
مردمان ضعیفی که در مقبل دشمن قرار گرفته بودند و در طول
تاریخ در قرآن و روایات از آنها یاد شده و امتحانات خوبی داده
بودندو به همین جهت خدای تعالی آنها را یاری کرد و از زندگی
و روزی خوبی آنها را برخوردار کرد، عبرت بگیرد و متذکّر باشد.
«مرحله توبه»
سالک الی الله باید به دو موضوع که ظاهراً از خاطره ها رفته ولی
از دستورات اسلام است، در مرحله توبه متوجّه باشد:
اوّل آنکه: باید به کوتاهی های خود در امر دین
نزد استادش اعتراف کند تا استادش بتواند دستورات
توبه را صحیح و کامل به او بگوید.
دوّم آنکه: از اموالش صدقه بدهد تا از گناهانش پاک گردد،
تزکیه شود، مورد رحمت خاص خدای تعالی و رسولش واقع
گردد، آرامش پیدا کند و خدای تعالی توبه اش را بپذیرد.
«نفاق»
سالک الی الله باید بیشتر از هر چیز از نفاق و تفرقه بین
مسلمانان بترسد. زیرا خدای تعالی نام مسجدی را که جمعی
از منافقین برای تفرقه بین مسلمانان درست کرده بودند،
مسجد ضرار گذاشته و دستور خراب کردنش را داده است.
بنابراین باید مسلمانان خود را از صفات رذیله پاک کنند و
اعمالشان را بر اساس تقوی انجام دهند تا خدای تعالی آن پاکان
را دوست داشته باشد و آنها را با هدایت خاص خود
راهنمایی فرماید.
«شرایط مربّی»
مربّی سالکین الی الله باید با استغنای طبع و اعتماد کامل به
پروردگار دستور توبه را صادر کند و به آنها بفهماند که اگر استغفار
و توبه کردید، آسمان نعمت هایش را بر شما فراوان نازل می کند
و قّوت شما را در مقابل تمام نا ملایمات زیاد می کند؛ به شرط
آنکه توبۀ شما، توبۀ نصوح باشد و دوباره به گناه برنگردید.
«صراط مستقیم»
سالک الی الله باید بداند که صراط مستقیم همان دستورات
پروردگار است و باید به خدا توکّل کند تا به مقصد برسد.
«آبادانی زمین»
سالک الی الله باید بداند که خدای تعالی در دنیا از او
سه چیز را می خواهد:
اول: بندگی خدا.
دوم: آباد کردن زمین.
سوم: استغفار و توبه.
که خدای تعالی به این وسیله به او اجر کاملی
عنایت خواهد فرمود.
«تعصّب بیجا»
سالک الی الله نباید به فکر سنّتهای گذشتگان که روی تعصب
به آن عمل کرده اند باشد. او نباید به دلائل عقلی و گفتار
پیامبران بی توجّه باشد. او باید بداند اگر از حقایق سرپیچی کند،
کسی به فریاد او نمی رسد و خدای تعالی او را
مورد مؤاخذه قرارمی دهد.
«تکذیب برداشت از آیات الهی»
بعضی از مردم چون به صفات رذیله گرفتار هستند و نفس خود
را تزکیه نکرده اند به خود ظلم می کنند، آیات الهی را که برای
هدایت آنها نازل شده تکذیب می کنند و به خدای تعالی دروغ
می بندند؛ اینها هیچ گاه رستگار نشده و به حقیقت نمی رسند
و روز قیامت وقتی از آنها سؤال می شود آنهایی را که شما به
آنها اعتماد کرده بودید و در مقابل خدای تعالی برای آنها قدرت
مستقلی قائل بودید کجایند، آنها این را هم منکر می شوند و
می گویند ما مشرک نبوده ایم ببینید که آنها چگونه به خودشان
دروغ می بندند و راه را عوضی می روند.
«یقظه و بیداری»
سالک الی الله باید حواسش را جمع کند و سخنان حکمت آمیزی
که پیامبر اسلام(صلی الله علیه و آله) از جانب خدای تعالی آورده
با دقت گوش دهد، خوب بفهمد، گوشش را باز کند و به هر
نشانه ای که خدای تعالی او را راهنمایی کرده ایمان
داشته باشد، با خدای تعالی و پیامبر اکرم(صلی الله علیه و آله)
و اولیاء خدا(علیهم السلام) مجادله نکند و با بی توجهی به این
کلمات گرانقیمت روبرو نشود؛ بلکه این کفارند که مردم را از
حقایق باز می دارند و خودشان هم از آن استفاده نمی کنند و
شعور ندارند.
سالک الی الله باید آنچه از این آیات استفاده می شود
مورد توجه قرار دهد و به آنها عمل کند:
اول: آنکه بداند وقتی کارها سخت می شود، خدای تعالی
به او کمک می کند و همه انتظارات او انجام می گردد.
دوم: به هیچ وجه نباید از رحمت خدا مأیوس شود.
زیرا یأس از رحمت خدا کفرآور است.
سوم: سالک الی الله باید کریم باشد و اگر بدیهای دیگران را
خواست به آنها متذکر شود، باید برای آنها عذرشان را هم
متذکّر گردد.
چهارم: کسی که تقوا داشته باشد و صبر کند، جزء
نیکوکاران است و خدای تعالی اجر نیکوکاران را ضایع نمی کند.
پنجم: سالک الی الله باید از سر تقصیرات دیگران زود بگذرد
و از خدا بخواهد که آنها را بیامرزد.
ششم: باید بین خود و خدایش واسطه آبرومندی قرار دهد تا او
برای سالک الی الله، در وقتی که دعا مستجاب است، دعا کند.
هفتم: باید به پدر و مادرش احترام کند و نگذارد که آنها به او ولو
دارای قدرت است، بیشتر احترام کنند.
هشتم: اگر خواست تبلیغ دینش را بکند، باید به مردم بفهماند
که اجر و مزدی از آنها نمی خواهد، و آنها نیازمند نمی باشد.
دهم: باید بدانداگر خدای تعالی در قرآن قصه های انبیاء (ع)
را بیان فرموده برای پند گرفتن او است، رمان دروغین نیست،
بلکه هدایت و راهنما برای مؤمنین است.
